Ouven os cans á porta de Galiza

Enviado o 29 Abril 2012

Xuntanza da Editorial Galaxia, presidida por Xaime Illa Couto. Están presentes: Ricardo Carvalho Calero, Manuel Gómez Román, Ramón Otero Pedrayo, Sebastián Martínez-Risco, Xesús Ferro Couselo, Ramón Piñeiro, Xaime Illa Couto, Francisco Fernández del Riego, Agustín Sixto Seco e Domingo García-Sabell

En dous anos fóronse tres homes-símbolo. Fóronse tres representantes do espírito dunha xeración practicamente extinguida. Fóronse Francisco Fernández del Riego, Isaac Díaz Pardo e Xaime Illa Couto.

Tres homes-símbolo como esteos da grande obra porque con eles vai a memoria da República e do galeguismo. Neles estaba a memoria do mitin das Arengas do Partido Galeguista, as paroladas dos intelectuais no obradoiro de Ánxel Casal arredor do Estatuto ou os debates dunha mocidade punxente na Federación de Mocidades Galeguistas.

Mais esta tríade de defuntos, que deixaron unha longa pegada na cultura e na sociedade galega, eran símbolos vivos dun xeito de comprender a fraternidade e de practicar o nacionalismo. Coas súas teimas, coas súas ideas, coas súas eivas; pero sempre ao servizo da nación, sempre atentos á colaborar, sempre preparados para acudir onde se lles chamaba. Atendían con igual interese  e hospitalidade ao rapaz có veterano.

Xaime Illa Couto foi o pulmón da Editorial Galaxia e xunto a Francisco Fernández del Riego (o corazón) e Ramón Piñeiro (o cerebro), puxo en pé a maior empresa da cultura galega do século XX. Porén Xaime adoita quedar diluído porque non foi home de letras nin de presenza pública. Mais era o fol que lanzaba o ar cheo de ideas. É a necesaria turbina que de xeito constante bombea a un colectivo.

Non foi testemuña pasiva senón protagonista na fundación de Galaxia, na creación da Fundación Penzol ou na aparición da Revista de Economía de Galicia, que tan honroso servizo fixo á nosa terra pois precisabamos estudar a realidade socioeconómica. E alí estivo Illa Couto dirixíndoa inicialmente. Mais tamén estivo detrás da fundación da SEPT e da tradución da Biblia ao galego que, malia non sermos católicos, valoramos a importancia que ten para a normalización da lingua. Estivo detrás do lanzamento en Galaxia da colección Illa (Xaime Illa) Nova (Cristina Novoa, a súa viúva) e que segue viva. Poderíamos citar outras tantas iniciativas.

Xaime tamén foi un debuxante con dotes. El é o deseñador do logotipo de Galaxia ou da revista Grial. Realizaba caricaturas con trazos sinxelos pero moi realistas. Unha faceta descoñecida.

A Fundación Illa Couto, que guarece os arquivos de Xaime e desoutros irmáns Fidel e Ramiro, ten ante si a obriga de difundir o legado e a obra destes republicanos e galeguistas, que axudaron a comprender a realidade máis inmediata e puxeron parte da súa existencia na bandexa común da cultura.

Mais esta Galiza nosa despídeos oficialmente cunha túnica negra e moi folgada que agocha o corpo esquelético dunha terra chuchada pola crise, ninguneada por unha camarilla de filisteos e ofendida até na súa autonomía. Galiza despide a tres homes-símbolo agochando a cultura nun manto opaco mentres limitan con fachenda a expansión da maior arte da nosa terra, a que nos internacionaliza: o idioma galego.

Forman xa na ringleira interminábel da Alba de Gloria que é a metáfora da fe no noso pobo. Non renunciemos á forza que temos para transformar o mundo. Se outros practican o desleixo de nada vale sermos pranxideiras no velorio. Por iso Del Riego, Díaz Pardo e Illa Couto participaron nas actividades que xurdían dende a sociedade sen contar en numerosas ocasións co apoio do poder público. Convertéronse en símbolos porque, malia a ruda adversidade, procuraron as fórmulas para conseguir que Galiza fose tirando ese farrapo noxento que impide recoñecerse a si mesma. Foron e son símbolos porque no canto de estaren cruzados de brazos laiándose no parladoiro dun café, decidiron cismar e debater para dotar á nosa terra duns lentes propios. Collámolos e miremos.

Na categoría Cultura galega | Coas etiquetas , , , | Leave a comment

A indignación chámase Roi Xordo

Enviado o 2 Abril 2012

Roi Xordo visto por Luís Seoane

Roi Xordo, eis o nome da indignación galega. Eis a chamada a termos as orellas guichas. Eis a reclamación de exercemos como cidadanía
para esixir dous puntos fundamentais: dilixencia na protección do patrimonio e transparencia informativa.

Podemos pedir máis explicacións: limitación nos efectivos, redución dos integrantes das brigadas, desmantelamento dos postos de vixilancia, tardanza na activación das medidas, incoordinación, falta de comparecencias dos responsábeis políticos,  opacidade nos datos… Pero pedimos dous: cumprimento efectivo das leis de protección do patrimonio e transparencia informativa.

Roi Xordo, eis o nome da rebeldía baixo medieval, a Fusquenlla. Eis o petar na conciencia para derrubar a ignominia de quen se cren amos e señores desta terra. Eis a alerta para a activación da autoorganización, unha vez máis, do pobo. Non renunciemos ao noso
protagonismo, non renunciemos ao noso poder, non renunciemos a sermos suxeitos activos con dereitos e deberes. Non escorreguemos o vulto nin permitamos que continúe esta farsa.

Estamos fartos, fartos! Fartos dunha pandilla de filisteos que lles importa un carallo esta terra e a súa xente. Unha agrupación de ultras que teñen como primeiro principio ético o beneficio propio e como segundo, o desleixo. Interésalles unha merda onde fora parar o
Códice Calixtino, que ardan as Fragas do Eume, que se especule co litoral ou cos montes; fan gala dunha soberbia inaudita con declaracións vacuas que denigran a quen disente tratando de desprestixiar a opinión contraria con demagoxia, mentiras e trapalladas como pasa coa lingua galega; trapichean coas caixas, coas empresas, cos fondos públicos (IGAPE) e co futuro desta comunidade á que odian fielmente, ódiana cunha violencia inaudita; atemorizan á sociedade botando cálculos para privatizar a sanidade e a educación cando non aparecen facendo de abandeirados da reforma laboral; fan e
desfán como lles peta porque comprenden a maioría absoluta como unha tiranía, unha ditadura, un poder feudal como o de Nuno Freire de Andrade, o Mao. Eis o alcume de Feijoo o Terríbel.

Non tardarán en poñer o peteiro a ferver con palabras como democracia, maioría silenciosa e outras gaiteiradas. Pero xa non tragamos. Xa non cremos a manipulación dos medios públicos que unha vez máis quedaron en ridículo ocultando o lume ou ao non saberen nin sumar o número de persoas que había na folga xeral. Xa non cremos no argumento do vitimismo da crise que semella unha carta en branco para actuar como lles praza desmantelando aquilo que aínda temos: o sector público. Eo, aquí hai xente! Aquí estamos os que sufrimos a crise! Hai alguén aí?

Participemos nas convocatorias abertas, plurais e coa bandeira de defender un futuro digno. Reclamemos que cumpran co regulado no actual estatuto (non pedimos por hoxe máis!) e que informen con veracidade. Pedimos o que simplemente tiñan que darnos. Acabaremos, tristemente, reivindicando como virtude aquilo que é unha obriga.

Atendede, escoitade ben: Roi Xordo chama por todos nós.

Na categoría Sen clasificar | Coas etiquetas , , , | Leave a comment

Pintor Colmeiro como exemplo

Enviado o 20 Marzo 2012

Foto de R. Grobas (Faro de Vigo)

Temos indicado noutro lugar a importancia da pictórica galega. Unha produción artística de tradición, nesta a nosa terra, e que tivo excelentes representantes ao longo dos séculos. Non se trata dunha exaltación chauvinista de quen non quere mirar alén do embigo senón da lectura dos estudos arredor da transcendencia das obras e dos seus autores por parte dos especialistas. Pero aquí, como noutro lugares, parece que o propio non chega a posuír tanta relevancia se non nolo di un de fóra.

A infravaloración do noso parece un mal endémico que podería ter a orixe en dúas razóns: o descoñecemento ou a estupidez. Hai algún tempo lin o artigo dun recoñecido escritor onde afirmaba que se Fraga e Franco eran galegos tería algunha explicación. Unha tese tan gratuíta como esencialista que deixou orfa de argumentos. Hai na xenética dos galegos un factor conservador? O dito resulta ou unha parvada supina ou un claro exercicio de amnesia. Sen remontármonos ao abrente do XIX, Pablo Iglesias era de Ferrol e fundou o socialismo no Estado español; Ricardo Mella era de Vigo e foi pioneiro na difusión do pensamento libertario; Enrique Líster era de Teo e foi o gran rival militar dos feixistas na guerra… Poderíamos dar exemplos a eito para esborrallar afirmacións insostíbeis como a devandita.

Porén non se trata de recoller aquel anaco da historia que nos veña ao pelo para sacar peito pero tamén é certo que non imos recoller aqueles anacos funestos para autolapidarnos. Todos os pobos do mundo teñen heroes e traidores, seres admirados e repudiados, amados e odiados.

Existe un descoñecemento da pintura galega motivado por diferentes causas: fórmulas ineficaces de promoción, exposicións con reducida difusión, desinterese xeral, limitada demanda social… Un exemplo é Manuel Colmeiro.

O Círculo das Artes de Lugo vén de inaugurar unha mostra da obra de Colmeiro, comisariada por Carlos L. Bernárdez. Unha exposición, titulada Paisaxe que sabe a pan, que debería traer á actualidade a figura do pintor e a súa xeración: Carlos Maside, Urbano Lugrís, Laxeiro, Maruxa Mallo, Luís Seoane, Arturo Souto etc. Aquela xeración situou a arte galega nun lugar elevado no escenario internacional.

Mais de xeito infeliz sabemos que a exposición estará aberta menos de un mes e non será itinerante. Redúcense, pois, as posibilidades de socializar a Colmeiro e, con el, a todos eses pintores que expresaron a galeguidade inherente, que foron quen de internacionalizar a nosa cultura, de globalizar a nosa nación.

Ante a desidia xeneralizada de certas institucións por fomentar a arte (enténdena como un despilfarro de cartos sen comprender o valor humano, social e mesmo económico) atopámonos coa responsabilidade de darlle unha resposta ou facilitar o escurecer do noso tempo. A segunda opción é a axeitada para os pobos derrotados, cos brazos baixos e entregados ao incerto futuro.

O pasado ano dous colectivos socioculturais da Coruña e Vigo lanzaron unha serie de actividades arredor de Urbano Lugrís, no contexto do Día das Artes Galegas, procurando a mestura de diferentes artes (música, literatura e pintura). O resultado foi proveitoso e xurdiron novos azos para continuar nesa xeira que debe arrexuntar máis colectivos, máis actos, máis promoción do acervo cultural.

Unha actitude rebelde ante o convite ao suicidio cultural que, á sazón, é o convite ao suicidio dun pobo. Atopemos receitas innovadoras e petemos na acción solidaria. Abramos canles de comunicación e tezamos sociedade. A cultura galega é unha tarefa da cidadanía galega e unha obriga coa cultura universal.

 

Publicado en Praza Pública

Na categoría Cultura galega | Coas etiquetas , , | Leave a comment

O seu nome é Alexander Puxquin

Enviado o 15 Marzo 2012

Puxquin é para os rusos o que Rosalía para os galegos. Na simboloxía da literatura nacional. Son poetas, si; e incluso románticos. Pero as culturas, aquilo que uns degoiran despezar, definen a expresión lírica. Velaí a virtude da diversidade.

En Rusia a admiración por este poeta de orixe moscovita é total. Estatuas nas principais prazas e ensino dos poemas nas escolas a xeito de cantigas. Para os críticos, Puxquin é o fundador da literatura moderna rusa. Dostoievsqui, Tolstoi ou Gogol recoñecérono como un precusor.

A vida deste poeta de pai etíope converteuse nun labirinto fatal. Tiña o fado de morrer como un romántico. Tivo compromiso político como bo liberal (relacionouse cos revolucionarios), tivo paixóns amorosas (chegando ao escándalo público), tivo unha adición ao xogo (onde saboreou o azar), tivo ataques de tolemia (que se cadra provocaron brillantez) e morreu nun duelo contra D´Anthés, a quen acusou de facerlle as beiras á súa dona, Natalia Goncharova.

Para Galiza Puxquin é un descoñecido como Rosalía é para os rusos. Sempre hai excepcións, como o brillante grupo de estudos galegos da universidade de San Petersburgo. Hai un ano atrevinme a traducir un poema con axuda dunha amiga rusa. Eis o resultado:

 

Я вас любил: любовь еще, быть может                 Ameivos: na miña delirante alma
В душе моей угасла не совсем;                                aínda non se extinguiu aquel amor;
Но пусть она вас больше не тревожит;                  non temades mañá que o mal vos faga;
Я не хочу печалить вас ничем.                                nin por causa algunha vos xere dor.

Я вас любил безмолвно, безнадежно,                     Ameivos sen esperanza nin verbas,
То робостью, то ревностью томим;                         prendido de ciúmes, sen falar;
Я вас любил так искренно, так нежно,                  ameivos cunha alma limpa e tenra
Как дай вам бог любимой быть другим                coma Deus queira vos volvan amar.

Publicado en Letra en Obras

Na categoría Rusia | Coas etiquetas , | Leave a comment

Centos de roseiras de rosas roxas para Leiras Pulpeiro

Enviado o 2 Marzo 2012

Naceu no ano en que unha revolución favoreceu o retorno ao poder do xeneral Espartero, a figura máis senlleira do progresismo español no século XIX. Tan importante foi que lle ofreceron a coroa de España denantes de se proclamar a Primeira República (1873). Alcumárono como o Washington español.

No fondo da cunca do val de Mondoñedo naceu, viviu e exerceu de médico este humanista de longas barbas como avenidas da cidade. Foi un camarada do xénero humano, servindo de xeito especial os humildes. Foi republicano e federal continuando a tradición do progresismo lugués que, con certeza, fora adepta ao sinalado Espartero.
Leiras Pulpeiro merece a nosa atención, neste seu centenario da morte, por unha dupla cuestión: a ideolóxica e a literaria.
Foi republicano federal e anticlerical. Había que ter coraxe para se enfrontar á curia mindoniense. Non houbo quen o dobregase. E participou das iniciativas políticas para acadar un estado federal que respectase ás nacións en ebulición e que fose xusto, fraternal e igualitario. A súa rexa actitude, a xenerosidade e bondade con que tratou os pobres supuxo unha afronta ós segmentos máis conservadores mais, pola contra, gañou o respecto e admiración xeral do pobo. Isto só o conseguen os grandes homes e mulleres da patria, aqueles que se erguen por riba da multitude que os sostén.
Foi o poeta da Mariña e Noriega Varela da montaña, segundo disección de Aquilino Iglesia Alvariño nun elo de discípulos (Noriega de Leiras e Aquilino de Noriega). Esta tríade gustaba da recolleita do  léxico vivo e enxebre desa bisbarra que tantos escritores deu á literatura galega. Mais tamén foi poeta anticlerical e patriótico que ben poderíamos engarzar na temática con Manuel Curros Enríquez. Será esaxerado, será, pero Leiras é o Curros de Mondoñedo.
Porén é inxustamente esquecido por razóns que inválidas cando falamos de tal distinguido personaxe. Por iso acollemos cun loureiro na man calquera acto que realice o seu concello natal para homenaxealo.
Poucas lápidas atopamos en galego nos camposantos da nosa terra (como se os que morresen falasen todos castelán). A de Leiras Pulpeiro é unha delas e reza así: “Pra eterna lembranza do gran poeta é cibdadan Manuel Leiras Pulpeiro finou en IX de Noviembre de MCMXII. Os fillos de Mondoñedo en Buenos Aires lle consagran este homenaxe. Ano MCMXXI. Amou a verdade e praiticou o ben”. Pouco se pode engadir a esta coda.
Que vaian para alá unha manchea de “roseiras de rosas roxas”.
Publicado en Galicia Confidencial e A Voz de Vilalba.
Na categoría Literatura galega | Coas etiquetas , , | Leave a comment

A Bretemada de Gonzalo López Abente

Enviado o 14 Febreiro 2012

Un poemario inédito co título Bretemada. Eis a herdanza que nos legou o muxián Gonzalo López Abente. Estaba, seguramente, artellado para publicarse en vida pero non foi deica o pasado ano cando mirou a luz do Atlántico, nesa cativa insua que semella a poza dunha fontela de terra.

O meu primeiro contacto coa súa lírica (nunha escolma que non lembro) veu motivado por ser un poeta do mar. Pero non é como Manuel Antonio aínda que ambos fosen vates nacionalistas nados en vilas mariñeiras. As novas correntes estéticas non fascinaron o poeta muxián. Se cadra hai un peso xeracional (nacera en 1878).

Por esta última razón situamos a López Abente como un poeta da tríade das Irmandades da Fala, xunto a Victoriano Taibo e Ramón Cabanillas. Convertéranse no coro do nacionalismo galego que agromaba dispersamente polos recunchos da nación. Participaron activamente nas primeiras expresións artísticas: teatro, recitais, homenaxes…

A súa lírica ten un fondo eco pondalián. Eran familiares lonxanos. Nesta Bretemada sentimos o ton épico e unha longuísima loa á loita pola liberdade de Galiza, patria encarnada no propio título. Mais tamén é un escritor costumista e humanista. Poderíamos dicir, con todo tipo de precaucións, que é bebedor do paisaxismo mais no canto de monte temos mar. Sería un exemplo de paisaxismo marítimo.

Non agocharei unha íntima relación da súa poesía comigo: en Muxía foi compañeiro de traballo e amigo do meu avó materno. O seu nome ten saído nas conversas familiares. Agora voga nunha cabotaxe pola memoria.

 

Publicado en Letra en obras

Na categoría Literatura galega | Coas etiquetas , , | Leave a comment

Sexamos a Consellaría de Cultura

Enviado o 7 Febreiro 2012

Anormal. Eis o epíteto que define a Galiza. Un país anormal que abala entre os indíxenas, decote máis condenados a vivir nunha reserva, e os “impositores” foráneos ou conversos que miran con lupa o lucro persoal. No medio, milleiros de espectadores que observan o ir e vir das trifulcas entre a ira da desvergonza ética e a resignación do “éche o que hai”.

Soterrar a Consellaría de Cultura expresa a anormalidade que ten no maxín a actual Junta de Galicia. Amosa a despreocupación cara ao sector cultural (coa súa relevante función social e económica) mais tamén un paso adiante na asimilación identitaria, na ocultación da diversidade, no aplauso de orellas a prol dunha globalización etnocidia. Todo sexa polo “regionalismo sano y bien entendido”.

Os filisteos teñen un deber estipulado no Estatuto: o fomento (art. 27.19), defensa e promoción (art. 32) da cultura galega. Fan unha renuncia oficial e prodúcese un baleiro de poder. Continúa a anormalidade elevada ao clímax cun “violador do pobo” facendo gala do seu analfabetismo funcional. E continúa no posto. Esta pandilla de filisteos lúcranse mesmamente da existencia dun poder autonómico do que renuncian!

Ao producirse a deserción terá que ser forzosamente o propio pobo quen asuma a responsabilidade. A cidadanía máis lúcida e formada ten que exercer como tal ante a desidia que existe. Debe ocupar o poder cultural, relevar e substituír á Junta. Desentenderse converteríanos en cómplices.

A arte existe na medida en que se expresa: pintura, literatura, arquitectura, música… Son precisamente as persoas (produtoras e receptoras de riquezas artísticas) as que dotan de sentido á cultura galega actual e as que terman do legado dos devanceiros. A este cofre non ten acceso o actual poder institucional na medida en que é alleo a ese ámbito por vontade propia e cínguese só a ser unha oficina de actos lúdico-folclóricos.

Mais a esfera dos creadores precisa ter un diálogo co pobo que aspira a representar artisticamente. Polo tanto, teñen que existir canles de comunicación para que haxa unha identificación recíproca.

As asociacións culturais son un mecanismo que facilita esa relación. Perseguen a oferta de actividades que estimulen entre a xente o recoñecemento do seu xenio creador, o pensamento propio ou sinxelamente ofrecer un lecer alternativo. Unha sociedade que se nutra de cultura acaba por avanzar social, científica e economicamente (iso que tanto preocupa) porque esperta no ser humano o interese polo coñecemento e pola valoración do que o rodea, provoca a reflexión individual e colectiva, cohesiona aos propios axentes da comunidade.

A asociación non se limita a tomar a obra dos artistas consagrados para ofrecela senón que tamén fomenta a creación artística entre os non consagrados. Ofrece un espazo de exposición para aquelas persoas que se expresan na arte.

As iniciativas populares acaban por provocar unha reacción dos desertores. Na memoria albíscase, entre outras, o Seminario de Estudos Galegos fundado por alumnos e mestres da universidade compostelá. Xurdiu porque Galiza precisaba de quen a estudase. Por iso había seccións de letras, ciencias, economía… Era unha necesidade que unha parte capaz da sociedade respondeu atinadamente. Tempo despois as institucións tiveron que aceptar esa creación oficial aínda que a “institucionalización” provocase o efecto contrario: liquidar o proxecto. Non é o asunto deste artigo.

A proposta do SEG era multidisciplinar. Resulta un elemento de atención. A acción cultural é tan necesaria como a social. As iniciativas non poden cinguirse exclusivamente a un determinado eido senón que deben abranguer moitas máis e, sobre todo, ser quen de mesturalas. O barbarismo da especialización resulta inútil se non hai conexións entre as distintas disciplinas do saber.

Debemos, tamén, coidar a función da socialización. O xénero humano é un ser social que precisa estar en contacto, compartir e comunicar. Nun mundo que promove o individualismo a eito, cómpre procurar canles de socialización. O asociacionismo ten que aspirar a tecer unha rede mesta de contacto tanto a nivel de persoas como entre as distintas entidades. Porque nesa xuntanza é onde xorde o diálogo e del aparecen as ideas. Moitas das grandes iniciativas proceden dese contacto informal.

Ante a incuria dos filisteos da Junta temos que tomar a iniciativa dende o asociacionismo (na súa dupla función social e cultural) mantendo unha constante reinvención para non caermos no conservadurismo ou no acto litúrxico. Laiarnos na casa nun inútil velorio é unha actitude propia dos vencidos. Non aspiramos a sermos un pobo derrotado e humillado por estes imbéciles e escuros. Precisamos, con imaxinación e pedagoxía, asumir ese poder simbólico da cultura galega, ocupalo e exercelo. Asumir a responsabilidade histórica de sermos nós quen fomentemos, defendamos e promovamos a cultura galega.

 

(Publicado en Praza Pública)

Na categoría Sen clasificar | Coas etiquetas , , | Leave a comment

Gottfried Benn. Un promotor do expresionismo

Enviado o 21 Xaneiro 2012

Retrato de Gottfried Benn

Un feixe de defuntos ciscados na morgue, sen xeito, sen distribución, sen simetría. Un home de cor penetra coas súas dedas as orellas dunha muller loura. Rostros desfeitos e putrefactos observados polo doutor Gottfried Benn. Obsérvaos para describilos, para retratalos. Non os toca porque nese lenzo truculento hai espazo para a poesía.

G. Benn é un poeta expresionista na súa primeira fase. As obras iniciais (1913-1917) causaron pavor no gusto burgués. Que hai de poético no sangue, nos órganos vitais extirpados e analizados en bandexas de metal? Odiaron a Benn deica conseguir a censura da súa obra pero xa fora un éxito e a lectura expandíase por Alemaña.

Outra parte da obra de Benn, sobre todo a derradeira produción (1948-1955), temos que lela á luz dos decadentistas, dos pensadores que prognosticaban a “decadencia” (Splenger) ou as “tebras” (Vicente Risco) de Occidente. Temos que coñecer o pesimismo de Schopenhauer concibindo a vida como unha cárcere continuada ou o concepto do apolíneo de Nietzsche.

Para dar unha pista ao lector que se achegue á lírica de Benn escolmamos esta cita de Nietzsche: “só o fenómeno estético xustifica a existencia do mundo”. O poeta alemán trata de fuxir do nihilismo precisamente por medio da creación artística.

No treito entre a primeira e a derradeira fase da súa creación están os anos acedos de Benn: admirou o nazismo. Defeito publicou O novo Estado e os intelectuais, (1933), en apoio a Hitler. Pero recuaría. Afastouse do nazismo aínda que non tivo necesidade de exiliarse daquela Alemaña feixista. Por iso, tras a guerra, houbo (e hai) que o criticaban por esa simpatía. O nóbel Günter Grass opúxose á recuperación da obra de Benn por tal motivo aínda que el, de rapaz, tamén apertase a causa do nacionalsocialismo.

Hai algo de G. Benn que atopo en Luís Pimentel. Alén de coincidir no campo da medicina, existe ese tratamento expresionista dos mortos (en Pimentel tamén na súa primeira fase mais cunha presenza menor) e ese pracer da soidade absoluta onde poder cavilar sobre a vida que, inevitabelmente, está condenada á morte (é unha extensa coita).

Lois Pereiro, fregués da soidade como un tesouro absoluto, recolle a Benn para un dos seus poemas: “Dous minutos dun baile de derviches”[1]. Din que a poesía de Pereiro dialoga con autores alemáns como Rilke ou Hölderlin. Mais tamén, para nós, con Gottfried Benn.

O artigo foi publicado en Letra en Obras: http://www.letraenobras.com/?p=1485

[1] A cita é: “Dir auch: tauschen die Nächte / dich in ein dunkleres Du…” en De amor e desarmor II.

Na categoría Literatura | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Co pensamento en Isaac Díaz Pardo

Enviado o 5 Xaneiro 2012

Hai persoas que deixan unha pegada o mesmo día que as coñeces. Aínda que non che digan ren, aínda que non miren para ti, aínda que non che dirixan a palabra. Hai persoas que levan ao carrelo un anaco da historia deste pobo. Levan faragullas da memoria dunha das mellores xeracións que deu Galiza, aquela xeración de magnolia que xamais chegou a abrollar, dilapidada polo feixismo.

Isaac Díaz Pardo é unha delas.

Polo seu pai, Camilo Díaz Baliño pasara moitas horas no obradoiro de Ánxel Casal. Contaba, chocalleiro el, como un día lle chamou “carca” a Castelao no taller da editorial. Tamén como elaboraba os carteis a prol do Estatuto Galego ou as angueiras daquela mocidade de Xuventudes Socialistas Unificadas.

El salvou a vida pero matáronlle o pai. Iso nunca se esquece.

Díaz Pardo tivo visión empresarial e capacidade para argallar un proxecto xunto a Luís Seoane como foi Sargadelos, extirpado nos últimos anos da súa vida por quen miran máis o peto que a conciencia. Díaz Pardo non tivo reparos en soster Ediciós do Castro, memoria viva de todos os represaliados e fusilados da guerra, aínda que supuxese un atranco económico.

Isaac Díaz Pardo foi un tipo singular, cun eterno sorriso de pícaro, miúdo coma un fiúncho.

Na primavera de 2006 dei a miña primeira conferencia pública. Fora convidado por Xoán Carlos Garrido para falar arredor dos irmáns Villar Ponte nun acto organizado pola Comisión de Recuperación da Memoria Histórica da Coruña, nunha sala da Fundación Paideia. Acompañáronnos dúas persoas sinaladas: Teresa Villar Chao (filla de Ramón Villar Ponte) e Isaac Díaz Pardo

Para un rapaz de 21 anos, interesado no pasado da nosa terra, era excepcional compartir palestra cos citados. A Teresiña (como lle chamaban agarimosamente) xa a tratara anteriormente naquela casa d rúa Juan Flórez, unha verdadeira capela do nacionalismo. A Isaac, non.

Pasaba da hora prevista cando chegou. Mandáronos sentar mentres el se ía achegando á mesa. Tocoume nunha esquina. A moderadora, na presentación, advertiu que o acto sería curto porque Isaac tiña que marchar cedo. Coidei entón que non tería a oportunidade de falar con el.

Rematou o acto. Isaac ergueuse, saudou os que tiña ao seu carón e deu a volta para vir canda min. Estreitoume a man e deume unha aperta arengándome a continuar. E aquí trato de continuar.

 Aquel xesto define a imaxe humana que teño de Isaac Díaz Pardo.

 

 

Na categoría Sen clasificar | Leave a comment

Discurso (aproximado) na recollida do XII Premio Díaz Jácome

Enviado o 23 Decembro 2011

Velaquí as ideas estruturadas do discurso que dei na recollida do Premio Díaz Jácome, en Mondoñedo:

 Denantes de nada agradecer ao Concello de Mondoñedo e á Deputación de Lugo a convocatoria deste certame; en segundo lugar, agradecer ao xurado o recoñecemento e valoración que fan destes poucos versos meus e, finalmente, felicitar o resto de premiados.

Xosé Díaz Jácome foi un poeta que asolagou a súa faceta artística en prol do xornalismo. Se cadra perdemos un gran poeta. Pola obra que nos deixou temos que incluílo na denominada Escola Mindoniense, xunto a poetas como Díaz Castro ou Crecente Vega. Mais de entre eles quero destacar a Aquilino Iglesia Alvariño, de quen me recoñezo un devoto, un fiel fregués e peregrino da súa poesía. Aquilino é, na miña opinión, o poeta que mellor expresou o existencialismo na literatura galega de todo o século XX. Foi quen de facer coincidir a cultura popular coa cultura clásica; foi quen de mesturar nun crisol a fala viva da nosa xente, do noso pobo coa métrica, rima ou mitoloxía grecolatina. O existencialismo de Aquilino, sobre todo nos seus derradeiros libros, teñen unha pegada sobre min.

Igualmente influíron Luís Pimentel e o poeta de quen celebramos o seu centenario, Álvaro Cunqueiro. Algúns dos seus poemas existencialistas acadan unha perfección extraordinaria. Un dos legados de Cunqueiro foi o uso da lingua galega porque con ela podemos dicir o que queiramos, sentíndonos preto da terra. A lingua galega, que é a propia de Galiza aínda que haxa algún analfabeto que non se entera, é empregada por Cunqueiro para internacionalizar a nosa cultura, para universalizar a nosa terra. Así o Sinbad está traducido ao árabe dende o galego, Xente de aquí…  está traducido ao inglés dende o galego, e outras que podería citar.

O existencialismo destes versos teñen relación coa filosofía europea e en concreto coas correntes xermánicas a través de Schopenhauer ou Nietzsche, que tiveron influxo en escritores coma Rilke, G. Benn, Dostoievski ou T. Mann.

O título de “Nocturno de Mondoñedo” non é fortuíto. O nocturno é unha peza musical que no piano convida ao recollemento e á reflexión. Mondoñedo, nos días de outono e inverno en que a visitei, nesa néboa mesta e baixa da cunca do val de Mondoñedo, nas rúas solitarias, tamén convida ao recollemento e á reflexión.

O existencialismo e o pesimismo destes versos incrementa, aumenta, intensifícase ao observar como unha parte da sociedade rexeita e renuncia á raíz mesma, á radicalidade dos principios humanistas. Xusto cando se fai máis necesaria a solidariedade, cando máis urxente é exercer a fraternidade no seu étimo máis perfecto, cando temos a obriga de esixir a irmandade; parece que algúns optan polo egoísmo e o individualismo. Hai unha aldraxe, unha inxuria ao xénero humano. As persoas só queremos traballar dignamente. Queremos ter futuro. Aquí, en Mondoñedo, sabédelo ben neste conflito de Finsa que precisa da solidariedade e o esforzo colectivo.

Os versos fan alusión ás lembranzas que dende o fondo das idades nos asaltan e nos fan dano. Non son imaxes amábeis. Quixeramos desterralas, derruílas, erradicalas. Algúns poderán facelo, pero outros non somos quen. E magóanos. Chegan incluso a resultar ofensivas e humillantes á persoa. Pero están aí. Os versos tratan precisamente dese esforzo baldío de tronzar as lembranzas que nos dana pero, ao final, volven porque a memoria non se pode desterrar.

Pode que nalgunha parte haxa un convite ao suicidio como única saída ante este mundo que nos expulsa. Pero sería unha saída de covardes, de humillados e ofendidos. Precisamente fronte ao suicidio colectivo temos que optar por afirmarnos, por sermos nós. Temos que ofrecer a nosa man para camiñar xuntos e transformar a inxuria da ruindade por un escrupuloso humanismo. Eu, con 27 anos, non vou optar polo suicidio. Aínda queda moita batalla que dar e non nos imos render. Temos que elaborar o porvir, a dignidade da especie humana, rexeitar e soterrar o despotismo para apertar solidamente a causa dos bos e xenerosos.

Dixen.

Na categoría Literatura galega | Coas etiquetas , , , | Leave a comment